Hangi Ekipmanlar Periyodik Kontrole Tabidir?

İş yerinde kullanılan makine, tesisat ve kaldırma araçlarının periyodik kontrole tabi olup olmadığını bilmek, yasal uyumun ilk adımıdır. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği (R.G. 25.04.2013/28628) EK-III, periyodik kontrole tabi ekipman gruplarını, kontrol periyotlarını ve kriterlerini belirler; yönetmelik 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle kapsamlı biçimde güncellenmiştir. Asansör ve yangın tesisatı gibi bazı ekipman ve tesisatlar ise ayrıca kendi mevzuatıyla düzenlenir.

Neden Önemli?

Envanterde gözden kaçan tek bir ekipman bile raporsuz kullanım anlamına gelir. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işveren, periyodik kontrolü yaptırmadığı her ekipman için ayrı ayrı yaptırımla karşılaşabilir; iş kazası hâlinde ise cezai ve hukuki sorumluluk doğar. Kapsamın doğru belirlenmesi teklif ve planlama sürecini de hızlandırır: Ekipman listesi eksiksiz olduğunda kontroller tek bir takvimde planlanabilir.

Kapsamlı Liste

Aşağıdaki gruplandırma, İş Ekipmanları Yönetmeliği EK-III ile ekipmana özgü diğer mevzuatı birlikte ele alır.

1. Basınçlı Kaplar ve Kazanlar (EK-III Tablo-1)

• Buhar kazanları, kalorifer kazanları, kızgın yağ ve kızgın su kazanları
• Kompresör hava tankı, hidrofor, genleşme tankı, boyler
• Otoklav, LPG/LNG tankları, basınçlı gaz tüpleri

Hizmet ayrıntıları için basınçlı ekipman ve kazan muayenesi sayfamıza bakabilirsiniz.

2. Kaldırma ve İletme Ekipmanları (EK-III Tablo-2)

• Vinç türleri (köprülü, portal, mobil, kule, monoray)
• Caraskal, forklift, transpalet, kriko, yük asansörü
• Yükseltilebilen seyyar iş platformu (YSİP), asılı erişim donanımı
• Sapan, halat, zincir, konveyör sistemleri

Hizmet ayrıntıları için kaldırma ve iletme ekipmanları periyodik kontrolü sayfamıza bakabilirsiniz.

3. Elektrik Tesisatı ve Sistemleri (EK-III Tablo-3)

• Topraklama tesisatı, paratoner (yıldırımdan korunma)
• Elektrik iç tesisatı, pano kontrolü
• Kaçak akım rölesi, termografik muayene
• Trafo, jeneratör, UPS, akümülatör

4. Tesisatlar

• Yangın tesisatı, sprinkler, yangın algılama, söndürme cihazları
• Havalandırma, klima, aspirasyon, doğal gaz

Yangın tesisatı ayrıca Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (R.G. 19.12.2007/26735; son değişiklik R.G. 01.07.2025/32943) kapsamında ele alınır.

5. Tezgâh, Pres ve İş Makineleri

• Mekanik, hidrolik ve pnömatik presler, abkant, giyotin
• CNC, torna, freze, taşlama, delme makineleri
• İş makineleri (ekskavatör, yükleyici, dozer, sondaj)

Bu makinelerde koruyucular, acil durdurma düzenekleri ve emniyet devreleri kontrolün odak noktalarıdır.

6. Asansör ve Yürüyen Merdivenler

Asansörler ayrı mevzuatla (R.G. 06.04.2019/30737) düzenlenir; yılda en az 1 kez yetkilendirilmiş A tipi kuruluş kontrolü zorunludur. Kontrol sonucunda asansöre, güvenlik durumunu renk koduyla gösteren bir bilgi etiketi iliştirilir.

7. Diğer

• Raf sistemleri, endüstriyel kapılar
• Çocuk oyun alanları ve fitness ekipmanları
• Patlayıcı ortam (ATEX) ekipmanları

Çocuk oyun alanları, ilgili mevzuat ve TS EN 1176 standardı çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.

Mevzuat Dayanağı ve Akreditasyon Kapsamı

SBE Mühendislik'in TÜRKAK akreditasyonu (AB-0372-M) kaldırma ve iletme makineleri, elektrik/alçak gerilim tesisatları ile basınçlı kaplar ve kazanlarla sınırlıdır. Bu kategorilerdeki her hizmet akreditasyon kapsamında değildir; hizmet sayfalarında akredite olarak işaretlenen hizmetler kapsamdadır. Tablo bu ayrımı ekipman grubu bazında özetler.

Envanter Nasıl Çıkarılır?

1. Tesisteki tüm makine, tesisat ve kaldırma araçlarını bölüm bölüm listeleyin.
2. Her ekipmanın türünü, kapasitesini, seri numarasını ve konumunu kaydedin.
3. Ekipmanı yukarıdaki gruplardan biriyle eşleştirip ilgili mevzuatı belirleyin.
4. Son kontrol tarihini ve rapordaki uygunsuzlukları envantere işleyin.

Sık Gözden Kaçan Ekipmanlar

Envanter çalışmalarında bazı ekipmanlar, küçük veya yardımcı nitelikte göründükleri için listeden kolayca düşer:

• Kaldırma aksesuarları: sapan, halat ve zincirler,
• Kazan dairesindeki genleşme tankı, hidrofor ve boylerler,
• Ek topraklama noktaları ve tali panolar,
• Oto servislerdeki araç kaldırma liftleri ve krikolar,
• Depolardaki raf sistemleri ve endüstriyel kapılar.

Bu ekipmanlar da ait oldukları grubun kontrol periyoduna ve kriterlerine tabidir.

Ne Zaman ve Kim Tarafından Kontrol Edilir?

Standartta aksi belirtilmedikçe çoğu ekipman yılda en az bir kez kontrol edilir; ilk kullanım öncesinde, büyük onarım ve kaza sonrasında da kontrol gerekir. Kontrolü ekipman grubuna göre yetkili makine, elektrik veya ilgili branş mühendisleri ile tekniker ve yüksek teknikerler yapar; akreditasyon zorunlu ekipmanlarda kontrolün TÜRKAK akredite muayene kuruluşunca yapılması gerekir. Kontrolden önce görevlendirme İSG-KATİP üzerinden yapılmalı ve görevlendirme ile kontrol arasında en az bir gün bulunmalıdır. Grup bazında periyot ve standartlar için kontrol periyotları ve standartlar rehberimize bakabilirsiniz.