Periyodik Kontrol Nedir, Zorunlu mu? (2026 Rehberi)

Periyodik kontrol (fennî muayene), iş ekipmanlarının güvenli kullanımını sağlamak amacıyla belirli aralıklarla yetkili kişilerce yapılan zorunlu mühendislik denetimidir. Bu rehberde periyodik kontrolün ne olduğunu, neden zorunlu tutulduğunu, hangi ekipmanları kapsadığını, nasıl ve ne zaman yapıldığını ve kimlerin yapabileceğini ele alıyoruz.

Periyodik Kontrol Nedir?

Periyodik kontrol, ekipmanın bakımından farklıdır: bakım ekipmanın çalışır durumda tutulmasını hedeflerken, periyodik kontrol operatörün, çevredeki çalışanların ve kaldırılan veya işlenen yükün güvenliğinin sağlanıp sağlanmadığını objektif olarak test eder. Aradaki farkı aşağıdaki tablo özetler:

Periyodik Kontrol Zorunlu mu?

Evet. İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği çalışanların güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Periyodik kontroller, 25.04.2013 tarihli ve 28628 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği esas alınarak yürütülür ve yasal olarak zorunludur; yönetmelik 23.12.2025 tarihli ve 33116 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle güncellenmiştir. Sıfır bir ekipman da kurulduktan sonra ve ilk kullanımdan önce kontrol edilmelidir.

Hangi Ekipmanlar Kapsamdadır?

• Kaldırma ve iletme ekipmanları: vinç, forklift, caraskal, transpalet, istif makinesi.
• Asansör ve yürüyen merdivenler: ayrı mevzuatla düzenlenir; yılda en az bir kez yetkilendirilmiş A tipi muayene kuruluşunca kontrol edilir.
• Basınçlı kaplar ve kazanlar: kompresör hava tankı, buhar ve kalorifer kazanı, hidrofor, LPG tankı.
• Elektrik tesisatı: topraklama, yıldırımdan korunma (paratoner), pano ve iç tesisat.
• Yangın ve algılama sistemleri ile patlayıcı ortam (ATEX) ekipmanları.

Grup bazında ayrıntılı liste için hangi ekipmanlar periyodik kontrole tabidir rehberimize bakabilirsiniz.

Periyodik Kontrol Nasıl Yapılır?

1. Envanter: Tesisteki ekipmanlar türü, kapasitesi ve konumuyla listelenir.
2. Teklif ve sözleşme: Kapsam netleştirilir; kontrolü yapacak kuruluşun yetki ve akreditasyon kapsamı teyit edilir.
3. Görevlendirme: Kontrol öncesinde görevlendirme İSG-KATİP üzerinden yapılır ve işveren tarafından onaylanır. Adımlar için İSG-KATİP görevlendirme rehberimize göz atabilirsiniz.
4. Saha kontrolü: Görsel muayene, fonksiyon testleri, gerekli yük veya basınç testleri ve ölçümler yapılır.
5. Raporlama: Tespitler ve bir sonraki kontrol tarihi rapora işlenir; uygunsuzluklar giderilene kadar ekipman kullanılmaz.

Kontrol günü ekipmanların çalışır ve erişilebilir durumda tutulması, önceki raporlarla imalatçı kılavuzlarının hazır bulundurulması ve yük ya da basınç testi gerektiren ekipmanlar için güvenli bir test alanının sağlanması, kontrolün tek seferde tamamlanmasını kolaylaştırır. Kontrol sonrasında raporda belirtilen her uygunsuzluk için bir sorumlu ve termin belirlenmesi, ekipmanın yeniden güvenle kullanıma alınmasını hızlandırır.

Periyodik Kontrol Süreleri

Kontrol sıklığı ekipman tipine ve ilgili standarda göre değişir. Üretici daha kısa bir süre belirtmediyse, kaldırma ve iletme ekipmanları ile elektrik topraklaması için genel kural yılda en az bir kez kontroldür. Bu süre bir üst sınır olarak ele alınmalıdır; zorlu çalışma koşullarında risk değerlendirmesi sonucunda kontrol aralığı kısaltılabilir. Ayrıca ilk kullanım öncesinde; büyük onarım veya tadilattan, kazadan ve uzun süreli duruştan sonra ekipman yeniden kontrol edilmelidir.

Kontrol Raporunda Neler Yer Alır?

Periyodik kontrol raporu, işverenin yasal yükümlülüğünü yerine getirdiğinin temel kanıtıdır. Bir kontrol raporunda genellikle şu bilgiler bulunur:

• Ekipmanın kimlik bilgileri (tür, marka, model, seri numarası, kapasite ve konum),
• Uygulanan muayene, test ve ölçüm yöntemleri ile esas alınan standartlar,
• Tespit edilen eksiklikler ve uygun veya uygun değil sonucu,
• Kontrolü yapan yetkili kişinin bilgileri ve bir sonraki kontrol tarihi.

Raporlar, iş müfettişi denetimlerinde ilk istenen belgeler arasındadır; olası bir iş kazası soruşturmasında ve sigorta süreçlerinde de işverenin elindeki temel kayıttır. Bu nedenle düzenli ve erişilebilir biçimde saklanmalıdır.

Kimler Yapabilir?

Periyodik kontrol, ekipman türüne göre yetkili mühendis veya tekniker tarafından yapılmalıdır. Akreditasyon şartı bulunan ekipman gruplarında kontrolün, bu ekipmanı kapsamında bulunduran TÜRKAK akredite bir muayene kuruluşunca yapılması gerekir. TÜRKAK akredite (TS EN ISO/IEC 17020) A tipi muayene kuruluşunun akreditasyon kapsamında düzenlediği rapor, muayenenin yetkin ve tarafsız biçimde yapıldığını belgeler. SBE Mühendislik, AB-0372-M akreditasyon numarasıyla kaldırma ve iletme makineleri, elektrik/alçak gerilim tesisatları ile basınçlı kaplar ve kazanlar kapsamında hizmet vermektedir. Bu kategorilerdeki her hizmet akreditasyon kapsamında değildir; asansör, NDT ve diğer hizmetlerimiz ise akreditasyon kapsamı dışındadır.

Yükümlülük işverene aittir; ancak iş güvenliği uzmanı risk değerlendirmesi ve takvim takibiyle, teknik müdür ise ekipmanın kontrole hazırlanması ve uygunsuzlukların giderilmesiyle sürecin doğal paydaşlarıdır.

Yaptırılmamasının Sonuçları

• İSG denetimlerinde idari para cezası ve gerektiğinde işin durdurulması,
• İş kazası hâlinde işverenin cezai ve hukuki sorumluluğu,
• Sigorta poliçesine bağlı olarak tazminat süreçlerinde sorun yaşanması riski.

Tesisinizdeki ekipmanların kapsam ve sürelerini netleştirmek için ekipman listenizle teklif talebinde bulunabilirsiniz.